Udar mózgu to nagłe i traumatyczne zdarzenie, które gwałtownie zmienia sytuację życiową pacjenta. Często przerywa dotychczasowe aktywności i wymaga stałej opieki innych osób. Skutki udaru najczęściej kojarzone są z zaburzeniami motorycznymi oraz zaburzeniami mowy. Około 1/3 chorych doświadcza również zaburzeń mowy o różnym nasileniu, co jest łatwo zauważalne, ponieważ prowadzi do problemów z komunikacją. Jednak równie ważne, choć mniej dostrzegalne bezpośrednio po udarze, są zaburzenia funkcji poznawczych, które dotykają aż 65% dorosłych pacjentów. Te problemy mają duże znaczenie dla procesu leczenia i rehabilitacji, a wczesna ocena neuropsychologiczna jest kluczowa dla skutecznego usprawniania i powrotu do codziennej aktywności. Obraz kliniczny po udarze jest zróżnicowany i zależy od wielu czynników, takich jak lokalizacja, rozmiar uszkodzeń, wiek pacjenta, stan zdrowia przed udarem oraz poziom sprawności intelektualnej. Udar lewej półkuli mózgu najczęściej powoduje zaburzenia mowy, ale także problemy z pamięcią, koncentracją, pisaniem, czytaniem czy apraksją (trudności z wykonaniem ruchów mimo braku niedowładu). U osób po udarze w prawej półkuli mózgu zazwyczaj nie występują trudności z mówieniem (afazja jest rzadkością), choć mowa może być czasem zniekształcona z powodu niedowładów mięśni twarzy. Jednak zaburzenia funkcji poznawczych przybierają w tym przypadku specyficzną postać. Chorzy często nie zdają sobie sprawy z istnienia deficytów, a niekiedy wręcz zaprzeczają występowaniu objawów. Często występuje tzw. pomijanie stronne, czyli ignorowanie przestrzeni wzrokowej po lewej stronie. W praktyce oznacza to, że pacjenci nie dostrzegają przedmiotów znajdujących się po ich lewej stronie, mogą uderzać lewą stroną ciała o framugi drzwi, przedmioty itp. Zdarza się również, że ignorują lewą stronę ciała (czasami występuje tzw. objaw obcej ręki – „to nie moja ręka”), a także nie uświadamiają sobie niedowładu lewych kończyn. To z kolei negatywnie wpływa na ich motywację do podjęcia rehabilitacji. Do rzadszych objawów należą: prozopagnozja (trudności z rozpoznawaniem twarzy), amuzja (problemy z odbiorem muzyki) oraz zaburzenia gnozji (rozpoznawania kształtów i kolorów). Jeszcze inne problemy w funkcjonowaniu poznawczym występują po uszkodzeniu w obrębie płatów czołowych. Wtedy dochodzi do zaburzeń tzw. funkcji wykonawczych (funkcji poznawczych wyższego rzędu). Funkcje wykonawcze obejmują procesy kognitywne, takie jak inicjacja czynności, planowanie, ustalanie sekwencji, rozwiązywanie problemów, kontrola, hamowanie, pamięć operacyjna, podzielność uwagi, elastyczność poznawcza, a także podejmowanie decyzji. Są to funkcje niezbędne do celowego działania każdej osoby. Bezpośrednio po udarze, u chorych z zachowaną świadomością, występują też różnorodne problemy emocjonalne, objawy lękowe, reakcje depresyjne, poczucie zagubienia. Gwałtowna utrata samodzielności, dyskomfort związany z czynnościami pielęgnacyjnymi, obawy przed ewentualną koniecznością stałej opieki ze strony innych osób, czasami lęk przed zakończeniem Neuropsychologiczne wpsarcie chorych po udarze mózgu: aktualne możliwości i wyzwania systemowe 49
RkJQdWJsaXNoZXIy MTc4MDQxMw==